Κάθε σοβαρή παράβαση του ΚΟΚ δεν κοστίζει μόνο πρόστιμο. Προσθέτει βαθμούς στον ηλεκτρονικό φάκελο του οδηγού, και όταν οι βαθμοί συγκεντρωθούν, το δίπλωμα αφαιρείται ανεξάρτητα από το αν κάθε παράβαση ξεχωριστά ήταν «μικρή». Το σύστημα λέγεται Σύστημα Ελέγχου Συμπεριφοράς Οδηγών (ΣΕΣΟ) ή, πιο απλά, point system, και ρωτιέται στη θεωρητική εξέταση.
Πώς δουλεύει
- Κάθε παράβαση που περιλαμβάνεται στο σύστημα έχει προκαθορισμένους βαθμούς, ανάλογα με τη σοβαρότητά της. Μικρές παραβάσεις, όπως στάθμευση σε λάθος σημείο, συνήθως δεν δίνουν βαθμούς. Σοβαρές, όπως παραβίαση κόκκινου, μεγάλη υπέρβαση ορίου ταχύτητας, μη χρήση κράνους ή ζώνης, χρήση κινητού, οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, δίνουν.
- Οι βαθμοί καταχωρούνται ηλεκτρονικά στον φάκελο του οδηγού όταν η παράβαση βεβαιωθεί.
- Όταν το σύνολο φτάσει το ανώτατο όριο, η άδεια αφαιρείται για ορισμένο διάστημα και ο οδηγός επανεξετάζεται, θεωρητικά ή και πρακτικά, για να την πάρει πίσω.
- Οι βαθμοί διαγράφονται μετά από συγκεκριμένο χρόνο χωρίς νέα παράβαση. Ο «καθαρός» οδηγός ξαναρχίζει από το μηδέν.
Γιατί υπάρχει
Το πρόστιμο τιμωρεί μία παράβαση. Οι βαθμοί τιμωρούν τη συμπεριφορά. Ένας οδηγός που πληρώνει τέσσερα πρόστιμα για κινητό μέσα σε έναν χρόνο έχει αποδείξει ότι το πρόστιμο δεν τον αλλάζει. Το σύστημα βαθμών τον βγάζει από τον δρόμο για λίγο και τον στέλνει ξανά σε εξέταση. Οι χώρες που το εφάρμοσαν είδαν μείωση ατυχημάτων, γιατί η απειλή της αφαίρεσης άδειας αλλάζει συμπεριφορά περισσότερο από το χρήμα.
Οι παραβάσεις με τους περισσότερους βαθμούς
Χωρίς αριθμούς, γιατί αλλάζουν, η κλίμακα σοβαρότητας είναι σταθερή. Στην κορυφή βρίσκονται:
- Οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών.
- Παραβίαση κόκκινου σηματοδότη και STOP.
- Υπέρβαση ορίου ταχύτητας κατά πολύ, ιδίως σε κατοικημένη περιοχή.
- Αντικανονική προσπέραση σε σημείο όπου απαγορεύεται.
- Μη χρήση ζώνης, κράνους ή παιδικού καθίσματος.
- Χρήση κινητού στο χέρι κατά την οδήγηση.
- Παραβίαση διάβασης πεζών και μη παραχώρηση προτεραιότητας.
- Οδήγηση στο αντίθετο ρεύμα, στη ΛΕΑ, ή όπισθεν σε αυτοκινητόδρομο.
Παρατήρησε ότι είναι ακριβώς τα κεφάλαια της θεωρίας: αλκοόλ, διασταυρώσεις, ταχύτητα, προσπέραση, ζώνες, πεζοί. Η ύλη της εξέτασης δεν είναι τυχαία. Είναι η λίστα των συμπεριφορών που σκοτώνουν.
Νέοι οδηγοί
Στα πρώτα χρόνια από την απόκτηση της άδειας ο οδηγός αντιμετωπίζεται αυστηρότερα: τα όρια αλκοόλ είναι χαμηλότερα, και σε αρκετές ρυθμίσεις το όριο βαθμών για αφαίρεση είναι μικρότερο ή η αφαίρεση έρχεται γρηγορότερα. Η λογική είναι ότι ο νέος οδηγός διαμορφώνει συνήθειες, και οι συνήθειες των πρώτων δύο χρόνων είναι αυτές που μένουν.
Τι γίνεται όταν φτάσεις στο όριο
- Ειδοποιείσαι για την αφαίρεση της άδειας και την παραδίδεις στην αρμόδια υπηρεσία.
- Για το διάστημα της αφαίρεσης δεν οδηγείς. Αν σε βρουν να οδηγείς, η παράβαση είναι οδήγηση χωρίς άδεια, που είναι ποινική.
- Μετά το διάστημα, για να ξαναπάρεις την άδεια, επανεξετάζεσαι. Συνήθως τουλάχιστον θεωρητικά, και ανάλογα με την περίπτωση και πρακτικά.
- Οι βαθμοί μηδενίζονται με την επαναχορήγηση.
Οι ερωτήσεις της εξέτασης
Στη θεωρία το σύστημα βαθμών εμφανίζεται με λίγες, σταθερές ερωτήσεις: τι συμβαίνει όταν συγκεντρώσεις το ανώτατο όριο (αφαίρεση άδειας και επανεξέταση), ποιες παραβάσεις είναι πλημμελήματα, και ποιος ευθύνεται αν δώσεις το αυτοκίνητό σου σε κάποιον χωρίς δίπλωμα (και εσύ). Βρίσκονται στο κεφάλαιο γενικοί κανόνες, άδειες και παραβάσεις, μαζί με την εξήγηση του όρου «πλημμέλημα».
Πώς να δεις τους βαθμούς σου
Οι βαθμοί που έχουν καταχωρηθεί στο όνομά σου είναι προσωπικά δεδομένα που μπορείς να ζητήσεις από την αρμόδια Υπηρεσία Μεταφορών ή, όπου έχει ενεργοποιηθεί, μέσω των ψηφιακών υπηρεσιών του gov.gr. Αξίζει να το ελέγχεις αν έχεις πληρώσει πρόστιμα σοβαρών παραβάσεων, ώστε να μη σε αιφνιδιάσει η αφαίρεση.
Το πρακτικό συμπέρασμα
Οι περισσότεροι οδηγοί που φτάνουν στο όριο δεν είναι «κακοί οδηγοί». Είναι άνθρωποι με μία κακή συνήθεια που επαναλαμβάνεται: το κινητό, τα 70 στην πόλη, η ζώνη μόνο στην εθνική. Το σύστημα βαθμών είναι σχεδιασμένο να πιάνει ακριβώς την επανάληψη. Αν έχεις μία τέτοια συνήθεια, είναι φθηνότερο να την κόψεις πριν την κόψει ο νόμος.